یونجه

•     درکشورمامراتع ودیم زارها قابل تبدیل به یکدیگربوده ودربرخی سالها باتوجه به شرایط اقلیمی ، اجتماعی واقتصادی ازگستره یکی کاسته شده وبه گستره وسطح زیرکشت دیگری افزوده می شود .ازطرف دیگردربعضی مواردتفکیک مراتع ودیم زارها درعمل مشکل بوده ، زیرازمینهای دیم زار که برای یک یاچندسال به صورت آیش گذاشته می شوند دراین مدت به عنوان مرتع ازآنها استفاده می شود که اغلب انها می توانندبه کشت لگومها اختصاص یابند .

•         نیازهای اکولوژیکی یونجه یکساله

•         شرایط آب و هوایی

•        یونجه  که در اصل مبدا کویری دارد ، دارای دامنه وسیع سازگاری می باشد و در حال حاضر تقریبا در همه نقاط معتدل و شبه حاره کشت می شود .

•     گرچه یونجه ،آب و هوای نیمه خشک را ترجیح می دهد ،ولی برای تولید زیاد احتیاج به رطوبت فراوان دارد . این گیاه، دوره های طولانی خشک را تحمل می کند. به طوری که اکثر یونجه های یکساله که بذر آنها به منظور کشت با بارندگی سالیانه 450-250 میلی متر سازگاری داشته اند و در چنین شرایطی رشد و نمو خوبی را از خود نشان می دهند . این گونه ها نمی توانند یخبندانهای شدید و طولانی را تحمل کنند . بعد از بذر کاری یا بذر پاشی اگر منطقه به طور متوسط به مدت 5/3تا5/4 ماه از بارندگی با پراکنش خوب برخوردار باشدموفقیت رشد و نمو یونجه های یکساله بهتر خواهد بود.

•         2- خاک

•     یونجه در مقابل شرایط نامساعد خاک از جمله خاکهای اسیدی که کمبود آهک دارند حساس بوده و به مرور از حساسیت آنها کاسته می شود ؛زیرا ریشه آنها در مراحل بعدی رشد کامل خود را بدست می آورد وتوام با فعالیت میکروارگانیسمها ، وضعیتی اسفنجی در خاک ایجاد می کند . ریشه یونجه در زمینهای سخت و مرطوب که فاقد اکسیژن هستند به لحاظ توقف فعالیت تارهای کشنده و میکروارگانیسم ها بی تردید خوب نخواهد بود.

.

•     سازش عمده و قابل توجه یونجه در ایران به خاطر بومی بودن آن است ، زیرا با شرایط آب و هوایی کشور سازگار است . از طرفی چون بیشتر خاکهای ایران آهکی هستند به همین دلیل برای زراعت یونجه مناسب هستند ، زیرا خاکها هم دارای کلسیم و منیزیم هستند و هم باعث تعادلPH مناسب برای زراعت یونجه می گرند. یونجه در مرحله جوانه زنی به شوری حساس است ، ولی بعد از رشد و نمو و ریشه دادن ، سازش خاصی نسبت به شوری خاک از خود نشان می دهد . به طور کلی تا 2 میلی موس کاهش عملکرد در آن مشاهده نمی شود، ولی در 8/8 میلی موس، 50% از عملکرد آن کاسته می شود .

•     خاکهایی که آب تحت الارضی زیاد دارند مناسب رشد و نمو یونجه نیستند . خاکهای شنی نامرغوب رشد و نمو یونجه را سریع و بهتر نمودهوطول ان عمرآن راکم می نمایند . یونجه های یکساله خاکهای بازهکش مناسب راترجیح می دهند ولی تحمل آب ایستادگی راندارند .

•     انواع یونجه های یکساله درخاکهای قلیایی رشدنسبتا مناسب تری دارند . افزدون آهک باعث بهبودبقای باکتری درمراحل اولیه درگونه های آهک دوست ریزوبیوم مانند R.meliloti  می شود .

•     مطالعاتی که درسالهای اخیر درغرب استرالیا انجام شده نشان داده است که مصرف سطح بالای فسفر ، سبب افزایش سرعت اولیه وافزایش تولیدبذربه میزان 30 % شده است . به دلیل اهمیت این موضوع توصیه می گردد که جهت تولیدبذرازخاکهای حاصلخیزوسطوح بالای فسفراستفاده شود .

•         ریشه یونجه دارای ظرفیت قابل تبادل زیادی است وکاتیونهای دوظرفیتی راترجیح می دهد .

•     اگریونجه ازنظرپتاسیم به خوبی تامین نشودعلفهای هرزبه خصوص علفهای هرزچمن دائمی مهاجم که دارای ظرفیت تبادلی کمی هستند وکاتیونهای یک ظرفیتی راجذب می کنند به سادگی برگیاه غلبه می کنند .

•     درتناوب غله – مرتع (Ley  -farming  ) به واسطه نیازشدید یونجه های یکساله به فسفر ،درسالهایی که مزرعه برای تولیدعلوفه وچراگاه استفاده می شود ، می بایست به اندازه کافی کودفسفاته بکاربرد تاتولیدبذربه مقدارکافی انجام گیرد .

•     مطالعاتی که درسالهای اخیر درغرب استرالیا انجام شده نشان داده است که مصرف سطح بالای فسفر ، سبب افزایش سرعت اولیه وافزایش تولیدبذربه میزان 30 % شده است . به دلیل اهمیت این موضوع توصیه می گردد که جهت تولیدبذرازخاکهای حاصلخیزوسطوح بالای فسفراستفاده شود .

•     کمبودفسفات ، فعل وانفعالات متابولیسمی نظیر تبدیل قندبه نشاسته رامتوقف ساخته ودرنهایت آنتوسیانین (رنگ ارغوانی ) دربرگ تشکیل می شود . هم چنین کمبوداین عنصرسرعت رشدونموراکندوعملکردراکاهش می دهد . علاوه برآن درکیفیت میوه ودانه اثرسوء برجا می گذارد . خاصیت انباری ومقاومت به سرما رادرمحصولات به کمبودفسفرکاهش می یابد. به عنوان مثال ، باافزودن فسفات به خاکهای فقیرتحمل غلات درمقابل سرمای زمستانه افزایش می یابد . بقولات نسبت به مقادیرمتفاوت فسفرخاک حساسیت نشان می دهند .

•         آن دسته ازبقولات علوفه ای که دراراضی مرتعی ، کودفسفردار دریافت نکرده باشند ازرشدچندان رضایت بخشی برخوردارنیستند .

•     درخصوص نقش فسفردریونجه یکساله وشبدرزیرزمینی آزمایشهای  مختلفی صورت گرفته است . درآزمایشی که تاثیرمیزان دسترسی به آب وفسفرتوسط شبدرزیرزمینی ، یونجه های یکساله وگندم درجنوب غربی استرالیا موردبررسی قرارگرفته است ، مشخص گردیدکه عملکردگیاه فقط تحت تاثیردسترسی به فسفرنیست ،بلکه تحت تاثیرفسفرمجاوربذر ودسترسی به آب می باشد وموضوع درتمام مراکز آزمایشی مشاهده گردید .

•      رابطه بین عملکردگیاه و فسفرخاک درسالهای مختلف متفاوت است وبعضی ازاین تغییرات ازتفاوت شرایطی محیطی ناشی شده است که براختلاف درمیزان دسترسی به آب درمراحل رشدگیاه درسالهای مختلف تاثیرمی گذارد .

•     فتوپریودتاثیربه سزایی بررشدونویونجه داردکه گیاهی روزبلنداست واین موضوع درموردیونجه های چندساله درشرایط زمستان گذرانی مهم است .اگرطول روزاز8 ساعت به 16 ساعت افزایش یابد،ساقه بلندتروعمودی ترشده وفاصله میان گره ها وقطرساقه بیشترمی شود ؛ البته وزن خشک اندامهای هوایی یونجه کمترتحت تاثیرفتوپریودقرار می گیرد . 

•         نوراثرمهمی درخصوصیات فیزیولوژیکی ومورفولوژیکی برگها داشته وبرمیزان کلروفیل وتعدادروزنه هاموثراست .

•     شدت نوردرمزرعه ولابه لای گیاهان به طورمستقیم برفتوسنتز وتثبیت ازت تاثیرمی گذارد . نوربسیارشدید ممکن است ازطرق افزایش حرارت گیاه وتنش رطوبتی باعث بسته شدن روزنه ها گردد .

•     درجه حرارت خاک درزمان جوانه زنی بهتراست درحدود16 -10 درجه ودمای هواحدود30 – 15 درجه سانتی گرادباشد . این گیاه صفردرجه سانتی گرادراحداکثرتا 8 ساعت به طورممتدتحمل می کندوبعدازآن مدت ازبین می رود .

•     حرارت زیر3 درجه سانتی گراددرخاک سبب توقف فعالیت باکتریها می شود .علاوه براین باعث تاخیرنفوذ باکتری به ریشه گیاه وکاهش فعالیت نیتروژناز می گردد . حرارت 30 – 20 برای فعالیت باکتریهای ریزوبیوم  مناسب است .

•         خصوصيات زراعي يونجه هاي يكساله

•         الف- ميزان بذر

•     گونه هاي مختلف يونجه يكساله داراي وزن هزاردانه متفاوتي هستند . به عنوان مثال وزن هزاردانه گونه scutellata  .M  درحدود16 گرم است ، درصورتي كه درگونه M. truncatulla  وزن هزاردانه 5/3 گرم مي باشد . بنابراين درتراكمهاي يكسان مقداربذر مصرفي براي ارقام مختلف متفاوت است .

•     تعيين تراكم مناسب جهت كشت ، ازمهمترين نكات درمديريت صحيح مزارع به شمارمي رود . مهمترين نكته دراين مورد، توليدبذركافي درسال اول جهت ايجادزمينه مناسب براي تقويت بانك بذر درخاك وزادآوري طبيعي مطلوب مي باشد .

•     خصوصيات فيزيولوژيكي يونجه هاي يكساله ايجاب مي كند كه به منظوربهره برداري كامل ازرطوبت محيط وحصول حداكثررشدرويشي وزايشي ، درتعيين زمان بذركاري حداكثردقت لازم به عمل آيد. دراصل رطوبت محيط نقش تعيين كننده اي درتوليدنهايي محصول درزراعت ديم دارد . ازاين روبه منظوربهره برداري حداكثرازاولين بارانهاي پاييز ودرعين حال امكان بهره برداري ازتمام فصل رويشي درمناطقي بازمستانهاي معتدل ، مانندخوزستان ، بوشهر وگرگان بايدكشت بلافاصله پس ازنزول اولين بارندگي مطمئن پاييزي انجام شود . اگرخطرسرمازدگي وجودنداشته باشد كشت پاييزي موفق ترازكشت بهاره خواهدبود .

•     درشرايط فوق كشت زود پاييزي نتيجه بهتري مي دهد. چراكه بذرهاسريع ترجوانه زده وبه خاطر وجودگرماي بيشتر سريع تررشدكرده وريشه خودرادرخاك مستقر مي كنند ودربرابرسرماي زمستان ازمقاومت بيشتري برخوردارهستند .

•     به طوركلي   بهترين مزرعه يونجه يكساله زماني حاصل مي شود كه بارندگي فصلي خيلي زودشروع شودباكشت به موقع دريافت حرارت بيشتررشدونمووتثبيت ازت بهترصورت مي گيرد .گونه هايي كه دربهاركشت مي شوندنسبت به گونه هاي مشابه دركشت پاييزه رشدضعيف تري دارند .

•     يكي ازمشخصات ضروري درتناوب هاي غله – مرتع (Ley – farming  ) بقاء وپايداري بذورتوليدشده دربرنامه هاي آماده سازي وتهيه زمين محل زراعت مي باشد . اين مسئله ازاين جهت حائزاهميت است كه بازراعتهاي متوالي روي يك قطعه زمين واستفاده بي رويه ازسموم شيميايي به وي‍ژه علف كشها وشخم هاي عميق ميزان ذخائربذري خاك كاهش مي يابد . درصورتي كه بذرها دراعماق بيش از5سانتي متردرخاك مدفون شوند تعداد بذورجوانه زده كاهش مي يابد .

•     يونجه رااغلب به ميزان 3-2 كيلوگرم درهكتارهمراه باغلات مي كارند . بهترين عمق كشت براي خاكهاي نيمه سنگين 1 سانتي متر وبراي خاكهاي سبك 5/2 سانتيمتراست .

•     بهترين روش كشت دراستراليا عبارت ازخراش دادن خاك توسط  رديف كارديسكي وقراردادن بذور درعمق 5/1 سانتي متري خاك دركلش غلات مي باشد . ميزان كشت بذر بسته به ذخائر بذري خاك بين 4 تا 10 كيلوگرم درهكتارتغييرمي كند . درصورتي كه بيش از2 سال متوالي غله كشت شده باشد ،ذخائربذري ممكن است به سهولت كاهش يابد . اما درتناوب هاي غله – مرتع به صورت موثري حفظ شود . كاه وكلش باقيمانده ازبرداشت غلات ممكن است باعث جلوگيري ازجوانه زدن وياسبزشدن بذورگردندكه دراين صورت بايد باچراي دامها وياسوزانيدن تاحدودي ازبين برده شوند .

•     نيازبه تلقيح زماني مشخص مي شودكه گونه ريزوبيوم درمحيط حضورنداشته وياتعدادآنها كم ويابرروي گياه غيرموثرباشد . بنابراين جهت فراهم نمودن تعدادمناسبي ازباكتريها ي جنس ريزوبيوم درهمزيستي موفق بالگومها ، تلقيح امري ضروري است . گياهان تلقيح شده گره بيشتري توليدكرده ونسبت قسمت هوايي آنهابه ريشه بيشتراست .

•     ساده ترين راه تلقيح زمين يونجه باباكتريهاي تثبيت كننده ، حمل وپخش خاك زمين زيركشت يونجه زارپيشين درزمين آماده براي كشت است . گردياپودرباكتري معمولي ترين فرم عرضه باكتري است كه مصرف زيادي دارد . پيش ازاينكه بذرباباكتري آغشته شود بايدآن را باماده غذايي ويژه اي مانندآب قند رقيق آغشته وبعدباپودرباكتري مخلوط كرد . اين روش علاوه برموثربودن ، موجب يكنواختي آغشتگي بذرها مي شود .

•     يونجه هاي يكساله بادارابودن مقدارزيادي بذرباپوسته سخت براي اجراي برنامه تناوب غله – مرتع بسيارمناسب هستند . چراگاه هاي يونجه يكساله ، چنانچه  بيش ازدوفصل بدون واردكردن غله باقي بمانند ،پوشيده ازعلفهاي هرزخواهندشد . دراغلب اوقات كشت غلات موجب بهبودونوسازي چراگاه يونجه شده وبراثراين عمل يونجه كافي توليدمي شود .

•     درتناوب قراردادن يونجه باغلات  نه تنهاازفرسايش خاك جلوگيري مي كند ، بلكه باعث حاصلخيزي بيشترخاك وتوليدعلوفه بيشترمي گردد .

•     درسيستم Ley farming  معمولا دربرابرهربارزراعت يونجه يك يادوزراعت غله انجام مي شود .دراين شرايط زراعت كمترغلات صحيح به نظرنمي رسد .زيرا يونجه درسال بعدازغلات بالاترين مقدارازت راتثبيت نموده وعلفهاي هرزازفرصت استفاده كرده ودرشرايط مساعدوحاصلخيزخاك ازازت خاك بهره برداري بهينه نموده وبريونجه غلبه مي كنند وتاحدودي ازتشكيل بذريونجه جلوگيري مي كنند .